Het Morgen van Ulrike Niehoff

In het seizoen 2026-2027, het eerste dat artistiek directeur Ulrike Niehoff vorm gaf, kiest het Antwerp Symphony Orchestra voor het thema ‘Morgen’. Het concertseizoen richt onze blik op de toekomst: open, hoopvol en met de handen uit de mouwen. We spreken met haar over haar visie, de kracht van muziek in onzekere tijden en de bijzondere muzikale ervaringen die op de planning staan.

‘Morgen’ is het eerste seizoen dat jij als artistiek directeur tot stand brengt. Met welke ideeën ben je eraan begonnen?

Al op de paar stappen van het station naar de Koningin Elisabethzaal voel je hoe divers en levendig Antwerpen is. Dat gevoel van veelstemmigheid ligt aan de basis van dit seizoen. Ik wilde nadenken over wat wij als orkest kunnen toevoegen aan die veelstemmigheid van de stad, en over hoe we uitnodigend kunnen zijn voor Antwerpen en zijn inwoners. Tegelijk wilde ik laten zien wat het Antwerp Symphony Orchestra allemaal kan. Het is een groot symfonisch orkest met een enorme artistieke slagkracht, een breed repertoire en een sterke traditie, opgebouwd in samenwerkingen met dirigenten als Jaap van Zweden en Philippe Herreweghe. En het is ook een orkest dat nieuwsgierig is en openstaat voor nieuwe vormen en nieuwe stemmen. De komst van onze chef-dirigent, Marc Albrecht geeft extra energie.

Daarom is het seizoen bewust breed opgezet: grote symfonische avonden naast intiemere formats, nieuwe composities naast vertrouwd repertoire, jonge artiesten naast gevestigde namen. Het is een seizoen dat zegt: dit orkest is er voor velen, en er valt veel te beleven.

Waarom het thema ‘Morgen’?

Dat thema diende zich bijna vanzelf aan. Iedereen is momenteel bezig met de vraag wat de toekomst brengt. Mensen maken zich zorgen over het klimaat, over hoe we samenleven en welke wereld we achterlaten voor de volgende generaties. In die context moeten we ons als orkest afvragen wat onze rol dan is, met oog op morgen.

Ik wil met dit thema een denkruimte openen. ‘Morgen’ is een uitnodiging om samen vooruit te kijken. Daarom voeg ik graag de ondertitel ‘a kinder tomorrow’, ‘een zachtere toekomst’ toe. Het gaat over een houding: mild met elkaar omgaan, aandacht geven aan de wereld en de mensen om ons heen. Muziek – en live muziek in het bijzonder – speelt daarin een belangrijke rol. Het is een uniek middel om samen stil te staan, te beleven en emoties toe te laten. In de concertzaal ben je even niet alleen met je gevoelens, maar maak je deel uit van een collectieve ervaring.

Hoe vertaalt die filosofie zich concreet in de programmering?

We hebben verschillende lijnen uitgezet. Die lopen doorheen het hele concertseizoen, zowel bij de concerten door het Antwerp Symphony Orchestra als in de concerten van onze internationale gastorkesten. Op die manier richten we zwaartepunten in de reflectie in rondom bepaalde concerten. Zo is er de lijn ‘natuur en klimaat’, met onder meer het Concert for Nature door het Budapest Festival Orchestra. Op het vlak van spiritualiteit, de tweede lijn, is de Derde symfonie van Mahler een sleutelwerk. Mahler is een van de helden van Marc Albrecht, en in dit werk kan het orkest echt laten horen wat het in huis heeft, zeker in combinatie met de koren van Opera Ballet Vlaanderen.

Een derde, en bijzonder belangrijke lijn, is ‘samenleven in de stad’. Het Antwerp Symphony Orchestra is historisch sterk verankerd in de stad, onder meer met verschillende drempelverlagende initiatieven. Zo is er het prachtige opMaatorkest, dat kinderen uit diverse lagere scholen in Antwerpen de kans geeft om kennis te maken met muziek en een instrument te leren spelen. Daar voegen we dit jaar nog een bijzonder evenement aan toe. Samen met Esohe Weyden, stadsdichter van Antwerpen, organiseren we een groot feestconcert aan het einde van haar stadsdichterschap, een ode aan de veelstemmigheid van de stad. Gedichten in diepe connectie met Antwerpen, symfonische muziek door hét orkest van de stad, dat alles in de iconische Koningin Elisabethzaal die haar tiende verjaardag viert: hier willen we echt samen feest vieren.

Het seizoen heeft nog een aantal bijzondere concerten in petto, die de muzikale beleving in een ander daglicht stellen. Kan je daarover een tipje van de sluier lichten?

Zeker. Met het Concert voor de zintuigen nodigen we iedereen uit om de concertervaring open te trekken. Onder curatorschap van componist Mathias Coppens en leiding van dirigent Karel Deseure transformeren we de Koningin Elisabethzaal en brengen we de focus naar drie dimensies van muziekbeleving: voelen, luisteren en zien. Als luisteraar word je letterlijk omringd door klank. De overweldigende muziek van Anna Thorvaldsdottir nodigt je uit tot deep listening en in een wereldpremière van Mathias Coppens word je visueel én sonoor geprikkeld. Door tussendoor van plek te wisselen, beleef je de uitzonderlijke akoestiek van de zaal telkens vanuit een nieuw perspectief.

Later in het seizoen bieden we een heel andere laagdrempelige ervaring. Al enkele jaren organiseren we ‘Doe Maar Mee’: bewegingsconcerten gebaseerd op de Switch2Move-methode van Andrew Greenwood. Deze zijn speciaal ontwikkeld voor mensen die drempels ervaren bij reguliere concerten, bijvoorbeeld door fysieke en mentale beperkingen. We spelen hierbij volop in op het positieve effect van muziek en beweging op ons brein. Door de informele sfeer en de bewegingscoaching van Andrew krijgt iedereen de vrijheid om te bewegen op de muziek. Het is de perfecte gelegenheid voor iedereen die bij reguliere concerten barrières ervaart.

De nieuwe generatie krijgt een prominente plek dit seizoen. Is dat een bewuste keuze?

Absoluut. We geven een platform aan een hele reeks jonge solisten en dirigenten die vandaag het muzikale morgen vormgeven, zoals Nikola Meeuwsen, Holly Choe, Benjamin Wenzelberg, Laura Van der Heijden, Lilja Haatainen, Daniel Lozakovich, Stephanie Childress, Kiron Atom Tellian en Julie Røssland. Ook dirigent Emmanuel Tjeknavorian keert terug naar het orkest. Daarnaast bouwen we dit seizoen verder aan duurzame artistieke relaties met solisten die een bijzondere plek innemen binnen hun generatie. Cellist Sheku Kanneh-Mason en pianist Bruce Liu zijn elk tweemaal te gast in de Koningin Elisabethzaal: een keer met het Antwerp Symphony Orchestra en een keer met een gastorkest. Sheku Kanneh-Mason en Bruce Liu delen bovendien elk hun kennis met jonge musici tijdens een masterclass.

Maar het gaat verder dan enkel veelbelovende gastdirigenten en -solisten uitnodigen. Ook in onze eigen rangen is talentontwikkeling steevast een belangrijke pijler. Met de Baron Swerts Academy leiden we jonge musici op tot de orkestmusici van de toekomst. In dat leertraject krijgen zij een intensieve orkestopleiding, op hoog niveau. En dat werpt vruchten af. Intussen hebben we maar liefst zes alumni van onze eigen Academy in het orkest, die een auditie voor een vaste positie wonnen. En andere alumni kwamen op andere prachtige plekken terecht.

Ook op het vlak van de jeugdorkesten trekken we de kaart van de toekomst. We blijven onze schouders zetten onder het Youth Orchestra Flanders en het Antwerps Jeugdorkest, twee fantastische projecten voor jonge musici. We mogen in juni 2027 bovendien een van de beste jeugdorkesten ter wereld verwelkomen in onze Gouden zaal, het Gustav Mahler Jugendorchester. Onder leiding van niemand minder dan Kirill Petrenko brengen zij Mahlers Vijfde symfonie.

Natuurlijk zetten we de nieuwe generatie niet alleen óp het podium. We blijven sterk inzetten op een eerste kennismaking met livemuziek voor kinderen en families. Met drie KIDconcerten – al jaren een vaste waarde in onze seizoenen – en een symfonisch kleuterconcert met Kapitein Winokio richten we ons heel bewust op jonge luisteraars vanaf drie jaar. Ook willen we nieuwe publieken bereiken, met concertvormen die uitnodigen om anders te luisteren en te beleven. Op het Clubconcert en de concerten met Esohe Weyden en Mathias Coppens hopen we veel nieuwe gezichten te zien.

Niet alleen aanstormend talent, maar ook de eigen musici staan regelmatig als solist op het podium.

Dat vind ik zelf echt een verrijking. We maken bewust plek voor onze musici om in de spotlights te staan. Voor het publiek is dat een bijzondere ervaring: je leert de gezichten achter de instrumenten kennen en ontdekt klanken die normaal in de ‘buik’ van het orkest verborgen blijven. Dit seizoen kun je cellist Marc Vossen, concertmeester Lisanne Soeterbroek en hoboist Louis Baumann, en contrabassist Vlad Rațiu op deze wijze aan het werk horen.

 Het seizoen 2026-2027 wordt er ook een met veel bijzondere verjaardagen. Mogen we grote feestelijkheden verwachten?

Inderdaad, we vieren in 2026 het zeventigjarige bestaan van het orkest en de tiende verjaardag van de nieuwe Koningin Elisabethzaal. Dat zijn verjaardagen die niet ongemerkt voorbij mogen gaan; zeker niet in een seizoen als ‘Morgen’. We grijpen die gelegenheid aan om een hele feestmaand lang, van 26 november tot 18 december, alles uit de kast te halen.

We trappen de jubileumweken af met chef-dirigent Marc Albrecht en pianist Nikola Meeuwsen, die nog maar net de Koningin Elisabethwedstrijd won en nu al uitgroeide tot een publiekslieveling in Nederland, België en ver daarbuiten. Het is echt feest met het Clubconcert en het concert met de stadsdichter. Natuurlijk zijn er grote symfonische klassiekers, zoals Mahlers Vierde symfonie en Ravels Shéhérazade – nog zo’n werk dat een extra betekenislaag krijgt in het thema ‘Morgen’. En net voor het einde van het jaar sluiten we de jubileumweken af met een toporkest uit een andere iconische concertzaal: het Koninklijk Concertgebouworkest. Deze jubileumweken zijn er op die manier voor iedereen, en we hopen de bijzondere verjaardag van deze prachtige zaal dan ook met iedereen – in Antwerpen en ver daarbuiten – te mogen vieren.

Tot slot: wat is jouw persoonlijke wens voor ‘Morgen’?

Ik hoop dat we in de toekomst meer naar elkaar gaan luisteren en ruimte maken voor verschillende stemmen, juist in een wereld waarin vaak alleen de luidsten worden gehoord. Een orkest laat zien hoe dat kan.

tekst: Jo Wyers