De ondraaglijke lichtheid

In mei brengt een groep blazers van het Antwerp Symphony Orchestra een bijzonder kamermuziekconcert. Niet enkel muziek maar ook tekst zal er te horen zijn. Voor de voordracht en de selectie van de teksten doen de musici een beroep op Yves De Pauw. De acteur en theatermaker werkte in het najaar van 2023 al samen met deze musici van het orkest voor een kamermuziekprogramma in AMUZ. Toen stonden teksten van Bertolt Brecht centraal. Dit keer neemt hij het werk van de Tsjechische auteur Milan Kundera (1929-2023) onder handen om tot een muzikale vertelling te komen waarin muziek en tekst met elkaar vervlochten worden.

Ballingschap

De muziek in dit programma brengt ons naar Kundera’s geboorteplaats (Brno) en de plaats van zijn overlijden (Parijs). De muziek vormt zo een brug tussen deze twee uiteinden van Kundera’s leven. Kundera had op het eind van zijn leven zowel de Tsjechische als de Franse nationaliteit nadat hij in de jaren 70 naar Frankrijk in ballingschap ging. Hij had een zeer grote interesse voor klassieke muziek en verweefde referenties in zijn werk. Een uitgelezen kans dus om het werk van de auteur tegen zijn muzikale context te plaatsen.

Als er een componist onlosmakelijk verbonden is met de stad Brno dan is het wel de Tsjech Leoš Janáček. Gepast is dan ook dat de musici, met onder meer de Tsjechische Michaela Bůžková op hoorn, voor het werk Mládí (Jeugd) kozen als referentie naar de geboorteplaats van de auteur. Bovendien ging het werk slechts enkele jaren voor de geboorte van Kundera in première, een mooie referentie aan Kundera’s geboorteplaats in tijd en ruimte dus. Het is nochtans geen jeugdwerk van Janáček, maar een compositie uit de laatste jaren van zijn leven. De componist van dit zeer beweeglijke werk kende in die periode een hernieuwde vitaliteit en blikte terug op zijn leven.

De ondraaglijke lichtheid

De warme, volle klanken van het blaaskwintet horen we ook in een bewerking van Antonín Dvořáks Strijkkwartet nr. 12 in F, opus 96. Dvořák, naast Janáček een van de grootste componisten die de Tsjechische regio heeft voortgebracht, emigreerde enkele jaren naar het buitenland. In de Verenigde Staten ontstonden enkele van zijn sterkste werken. Dit strijkkwartet kreeg dan ook de bijnaam het ‘Amerikaanse’. De emigratie uit Tsjechië speelde ook in het leven van Kundera een belangrijke rol en is een centraal thema in Kundera’s bekendste roman De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1984).

Kundera belandde in Frankrijk, meer bepaald in Parijs. Het derde werk op het programma is een ode aan de stad Parijs waar Darius Milhaud compositie doceerde aan het conservatorium. Zijn speelse Divertissement voor blaaskwintet uit 1958 vormt een muzikale link met het tweede deel van Kundera’s leven. Daarmee krijgen we ook een knipoog naar de Parijse jaren in dit muzikale portret van Milan Kundera.

tekst: Eva Van Daele